მიაფიზიტები, თუ მონოფიზიტები???? პარამეტრები

[დათიკო]

ხალხნო, მოკლედ ამას წინათ ერთ ადამიანს ვესაუბრებოდი და ჩემდა გასაკვირად აღმოვაჩინე რომ თურმე სომხები თავის თავს მიაფიზიტებს უწოდებენ. ზოგადად ეს ორი ტერმინი ერთნაირად იტარგმნება, მაგრამ თუმე სწყინთ როცა მათ მონოფიზიტებად იხსენიებენ, რადგან მონოფიზიტური სწავლება თავადაც ანათემაზე გადაუციათ.
კი ვიცოდი რომ ისინი თავს სომხეთის სამოციქულო ეკლესიას უწოდებენ და მართლმადიდებლებადაც მიაჩნიათ თავი, მაგრამ ეს ტერმინი პირველად გავიგე.
მინდა რომ ამ თემაში უფრო დეტალურად ვისაუბროთ მონოფიზიტობისა თუ ორიენტალ ორთოდოქსიის შესახებ.

ანუ როგორც დიალოგისას შევიტყვე:
მიაფიზიტებს მართლაც ქრისტეს ერთი ბუნების სწამთ, მაგრამ მონოფიზიტებისგან განსხვავებით, მათ სწამთ, რომ ეს ერთი ბუნება სრული ღვთიური და სრული ადამიანური ბუნების თანაბარი მონაწილეობით არის შექმნილი, მათი ერთმანეთთან შერევის, ერთმანეთისგან განცალკავების და რომელიმე მათგანის ცვლილების გარეშე.


მოკლედ, ვისაუბროთ ამაზე.

[konstantin Logos]

afxazi

საერთოდ ეს ტერმინი მხოლოდ მოგვიანებით აღმოვაჩინე და მას არც ვიყენებ მე პირადად ამა თუ იმ საუბარში. ერთბუნებიანობის აღმსარებელი ყველა მონოფიზიტია. მათ შორის შესაძლებელია იყოს სხვაობები და იყო კიდეც. ცნობილია რომ მონოფიზიტები უამრავ განშტოებად განცალკევდნენ.

მგონი დეფინიციებში უნდა გავერკვეთ.

მონოფიზიტობა ნიშნავს ერთ ბუნებოვნებას, სადაც "მონო" ერთი, ერთადერთის მნიშვნელობას ატარებს. ანუ ეს ერთი ვერ იქნება ორი, სამი, ხუთი და ექვსი არც ერთად და არც ცალცალკე. მონოფიზიტობა აღიარებს მხოლოდ ერთ ღვთაებრივ ბუნებას ქრისტეში, რომელმაც ან შთანთქა ადამიანური ბუნება, ან შეერწყა ადამიანურ ბუნებას ისე რომ მისგან არაფერი დარჩა(ადამიანური ბუნებისგან)..

მონოფიზიტობა როგორც ტერმინი ქალკედონიტებმა მიაკერეს იარლიყად ყველა იმ ეკლესიას, რომელმაც არ მიიღო ქალკედონიტობა, და იმპერიის გარეთ ამოჩნდა(აღმოსავლეთ პროვინციები)...
ევტიქის ერესი, ევტიქიანელობა საბაბად გამოიყენეს, იმისათვის რომ ყველა ის ვინც ქალკედონურ ტერმინილოგიას არ ეთანხმებოდა და სუბიექტური თუ ობიექტური მიზეზების გამო არ ან ვერ დაესწრო კრებას, ან უარყო მისი ადექვატურობა - ყველა მონოფიზიტად შეირაცხა...ოღონდ არა თვითონ 5 საუკუნის დასაწყისში, როცა ევტიქის ერესი დაიგმო, არამედ 7 საუკუნის ბოლოს, როცა აღმოსავლეთ პროვინციები იმპერიის გარეთ აღმოჩნდნენ...


მიაფიზიტობა კი აღიარებს, რომ ქრისტეს ორი ბუნება აქვს, მაგრამ ეს ორი ბუნება შეერთებულია არა ერთ პირში როგორც ამას დიოფიზიტები ამბობენ, არამედ თვითონ ღმერთკაცურ ბუნებაშივე არსებობენ შეურევლად და შეურწყმელად, უნიკალური თვისებების შენარჩუნებით. ანუ ერთსა და იმავე განკაცებულ ლოგოსის ბუნებას ახასიათებს როგორც ღმერთის ასევე ადამიანის თვისებები... რაც სრულიად არ არის მონოფიზიტობა.

მიაფიზიტობა - ახალი ტერმინია და მისი გათანაბრება შეიძლება ტერმინთან „კირილეანიტობასთან“, ანუ ის არ ატარებს რაიმე ახალი მიმდინარეობის შინაარსს. ვინაიდან სწორედ კირილე ალექსანდრიელის მოღვაწეობის პერიოდში ქრისტოლოგიური ტერმინების და დეფინიციების გაგებას ეფუძნება. ქალკედონის კრებამდელ ტერმინებს და დეფინიციებს ვგულისხმობ, რომელიც დამკვიდრებული იყო ალექსანდრიის სკოლაში.
ალექსანდრიული სკოლის ტერმინოლოგიით უჰიპოსტასო ბუნება არ არსებობს, შესაბამისად ორი ბუნების აღიარება უტოლდება ორი ჰიპოსტასის აღიარებას, რაც ნესტორიანელობას უდრის, ხოლო ერთ ჰიპოსტაში ორი ბუნების შეერთება - კი შეუძლებლად მიაჩნდათ.

რაც შეეხება ნესტორიანიზმს, ეს უკანასკნელი მართლმადიდებლობას ეთანხმება იმაში, რომ აღიარებს ორ ბუნებას, თუმცა ეწინააღმდეგება როგორც ორი ძის აღმსარებელი. რაც შეეხება ტერმინს დიოფიზიტი, ის დამკვიდრდა ზოგადად მართლმადიდებლობის შინაარსით და თქმა იმისა, რომ ნესტორიანელობა დიოფიზიტურია, რბილად რომ ვთქვა უხერხულია.

ვინაიდან III საეკლესიო კრებამდე ცნება "ბუნება" და ჰიპოსტასი ურთიერთჩანაცვლებადი იყო. ანუ როდესაც საუბარი იყო ორ ბუნებაზე, შეუძლებელი იქნებოდა ერთ ჰიპოსტასზე საუბარი. ანტიოქიურმა სკოლამ, ნესტორის ხელმძღვანელობით აღიარა 2 ბუნებასთან ერთად 2 ჰიპოსტასი.

ნესტორიანელობის მთავარი საღვთისმეტყველო პრინციპი იმაში მდგომარეობს, რომ ის ქრისტეს ღმერთკაცური ბუნების სრულ სიმეტრიას აღიარებს: ერთიან ღმერთ-კაცურ პირში შეურწყმელად შეერთებულია ორი ჰიპოსტასი(ორი ბუნება) ღვთაებრივი და ადამიანური. ნესტორი ცდილობდა ერთიან პირში წარმოედგინა ღმერთის და ადამიანის ერთიანობა, ერთია ქრისტე ღმერთი, მაგრამ მას ორი ჰიპოსტასი აქვს: ლოგოსი-ძე ღვთისა, და იესო მარიამის ძე...სწორედ ეგ გახდა, იმის მიზეზი რომ ნესტორი ერიდებოდა მარიამის „ღვთისმშობლობის“ აღიარებას, იმიტომ რომ მარიამი იყო არა ქრისტეს, როგორც პირის დედა, არამედ ქრისტეს ადამიანური ჰიპოსტასის დედა.
ნესტორი დაგმობილ იქნა 3 საეკლესიო კრებაზე, სადაც იგი ამხილა კირილე ალექსანდრიელმა, მიღებულ იქნა 12 ანათემატიზმი. ეს იყო ალექსანდრიული სკოლის გამარჯვება ანტიოქიურ სკოლაზე, რომლის წარმომადგენელიც იყო ნესტორი. დადგინდა კირილეს ფორმულა: „ერთიანია განხორციელებული სიტყვა-ღმერთის ბუნება“
ქალკედონურმა კრებამ და მასთან ერთად პაპი ლეონის ტომოსმა ახალი ტერმინოლოგია შემოიღო, რომელიც უცხო იყო ალექსანრდიული სკოლისთვის. ხოლო ანტიოქიურ სკოლას მიეცა საშუალება „შური ეძია“ ალექსანდრიული სკოლისთვის, სწორედ ამიტომ 4 საეკლესიო კრებაზე ქალკედონში კირილეს 12 ანათემატიზმი არ წაუკითხავთ, წაიკითხეს მხოლოდ კირილეს წერილები, რომლებიც არ ეწინაამღდეგებოდნენ პაპი ლეონის ტომოსს და ქალკედონის ახალშემოღებულ „ენას“....
დადგინდა ანტიოქიური დიოფიზიტური ფორმულირება „ორი ბუნების“ შესახებ, რომელიც ერთ ჰიპოსტასში და ერთ პირში გაერთიანდა, ხოლო კირილე ალექსანდრიელის ფორმულა: ერთიანია განკაცებული სიტყვა-ღმერთის ბუნება - ამოღებულ იქნა ხმარებიდან... ყველა ვინც უარყოფდა ქალკედონის კრების გადაწყვეტილებებს და ენას - ევტიქიანებად ანუ მონოფიზიტებად შეირაცხნენ.
მიაფიზიტები მიიჩნევენ, რომ ქრისტეს ღმერთკაცური ბუნების ორად გახლეჩა-გაყოფა ნესტორიანელობის საფრთხეს ქმნის, ამიტომაც არ მიიღეს ქალკედონის კრების გადაწყვეტილებები.

უნდა აღინიშნოს რომ კირილე და იოანე ალექსანდრიელმა 3 საეკლესიო კრებაზე მიიღეს ისეთი ქრისტოლოგია, რომელიც მისაღები უნდა ყოფილიყო როგორც ანტიოქიისთვის, ასევე ალექსანდრიისთვის. მაგრამ მათი გარდაცვალების შემდეგ, ორივე ფლანგზე რადიკალურად განწყობილმა ფთრთებმა ჩაიგდეს ძალაუფლება ხელში. შესაბამისად ცდილობდნენ თავიანთი შეხედულებების წინწაწევას და პოზიციონირებას.

თვითონ ქალკედონის კრების მიღება ყველაზე მეტად რომს აწყობდა, ვინაიდან პაპი ლეონის უცოდველობასთან არ ყოფილიყო წინაამღდეგობა.(მიიღეს რა პაპი ლეონის ტომოსი), ხოლო ანტიოქიელებისთვის აუცილებელი გახდა 5 საეკლესიო კრების მოწვევა, იმიტომ რომ ბევრი კითხვა პასუხგაუცემელი იყო.

რომმა უპრობლემოდ მიიღო ქალკედონი. მაგრამ თვითონ შიდა ბიზანტიურ ეკლესიებს გაუჭირდათ ქალკედონური გადაწყვეტილებების მიღება, ქრისტოლოგიური დავა საყოველთაო სახალხო გახდა ბიზანტიისთვის, ამიტომ იმპერატორები ცდილობდნენ შეერიგებინათ მოკამათე მხარეები, იღებდნენ სხვადასხვა ბრძანებულებებს, სადაც იკრძალებოდა ქალკედონის თემის გახსენება, ამათთაგან ცნობილია იმპერატორ ზენონის ჰენოტიკონი, სხვათა შორის ეს ჰენოტიკონი კავკასიის ეკლესიებმაც მიიღეს..
მაგრამ ყველაფერი შეიცვალა, როცა იმპერატორის ტახტზე ავიდნენ პრორომაული ორიენტაციის იუსტინე და იუსტინიანე.. დაგმეს ზენონის ჰენოტიკონი და ცდილობდნენ რომის მიერ აღიარებული ქალკედონური კრების გადაწყვეტილებების აქტუალიზაციას და დანერგვას ხალხში, და მოახერხეს კიდეც ეს, ოღონდ აღმოსავლურ პროვინციებში ეს ნაკლებად გამოუვიდათ.
სამწუხაროა რომ ეს ყველაფერი გახდა იერარქების ხელში იარაღი პოლიტიკური ამბიციების დაკმაყოფილებისთვის, მაგრამ არც ეს აღმოჩნდა მარადიული. საბოლოოდ რომის ეკლესიას და ბიზანტიას შორის განხეთქილება მოხდა, და მიზეზი აქაც პოლიტიკური იყო