მეფე ვახტანგ გორგასალი, "უშიშ იყო ვითარცა უხორცო" პარამეტრები

[marine]

"საოცარი გარეგნობით გამოირჩეოდა თურმე მეფე: იყო "უმაღლეს კაცთა მის ჟამისათა" (2 მეტრი და 40 სმ) და "უმშვენიერეს სახითა". შეეძლო ბრძოლა ურიცხვ ლაშქართან და მხრებზე ცხენშემოდებული შეუსვენებლივ ადიოდა მცხეთიდან არმაზის ციხემდე. დაეწეოდა გაქცეულ ირემს და რქებით დაიჭერდა. საოცრად ჰყვარებია რაინდული ორთაბრძოლები. ორი გოლიათი მოუკლავს 16 წლისას, ოსეთში პირველი ლაშქრობის დროს - თარხან ხაზარი და ბაყათარ ოსი, საბერძნეთში ლაშქრობისას მათი სარდალი - პოლიკარპოსი, ინდოეთში ლაშქრობისას კი, 15 გოლიათი ძლია საოცარი სიმამაცით"

/ნინო ტარყაშვილი, "ქართველ მეფეთა ცხოვრება", გვ.11/

"წერილობითი წყაროების მიხედვით, სვეტიცხოველში პირველი დაიმარხა წმინდა მეფე ვახტანგ გორგასალი. "მოკვდა ვახტანგ და დაეფლა მცხეთას, საკათალიკოსოსა ეკლესიასა შინა სვეტსა თანა (პატრიარქის საყდრის გვერდით, სვეტის ახლოს - აზუსტებს ნატროშვილი), რომელსა შინა არს ღმრთივ აღმართებულსა სვეტისაგან აღპყრობა". საფლავის ქვაზე დახატული ყოფილა მეფე ვახტანგი იმ ზომით, რა სიმაღლისაც იყო. პირვანდელ საფლავის ქვას ჩვენამდე არ მოუღწევია, გადმოცემით მარმარილოს ფილა შაჰ-აბასის ბრძანებით დაუმსხვრევიათ."

/"კარიბჭე" N13, 2006, გვ.31/

[marine]

"აღნიშნულ საკითხზე ყურადღება გავამახვილეთ 2014 წელს, რომ ჯუანშერის ცნობები ვახტანგ გორგასლის მიერ ოპიზაში მონასტრის დაარსებასთან დაკავშირებით სარწმუნო უნდა იყოს.

ოპიზის მონასტერი უშუალოდ ვახტანგ მეფის ბრძანებით არსდება:

"უბრძანა, რათა გამონახოს ხევსა მას შინა ადგილი სამონასტრე და აღაშენოს ეკლესია, და ქმნეს მონასტრად, ვითარცა ეხილვნეს მონასტერნი საბერძნეთისანი".

ასეთი მნიშვნელოვანი ცნობის უარყოფა დაუშვებელია. ბიზანტიის იმპერიაში იმხანად აღორძინებული სამონასტრო ცხოვრების მსგავსად ქართველი მეფეც იწყებს მონასტრების აგებას და ეს ფაქტი შესაძლოა ავტოკეფალიის მოპოვებამდე ხდებოდა. პონტოში ლაშქრობის დროს, როგორც ჩანს, ვახტანგ გორფასალმა ბერძნული მონასტრები ნახა და მათ მსგავსად ააგო ოპიზის მონასტერი.

უნდა შევნიშნოთ, რომ ვახტანგ გორგასლის იერუსალიმში ყოფნის დროს წმინდა მიწაზე უკვე არაერთი მონასტერი მოქმედებდა და ბუნებრივია ქრისტიანი მეფე, რომელმაც საკათალიკოსო დააარსა თავის ქვეყანაში, მონასტერთა აგება-გამშვენიერებაზეც იზრუნებდა, სწორედ ამის გამო ამბობს ჯუანშერი, რომ "ვითარცა ეხილვნეს მონასტერნი საბერძნეთისანი".

ერთ-ერთი ძველი გადმოცემით, რომელზეც მ. საბინინი საუბრობდა, ვახტანგ გორგასალს იერუსალიმში ყოფნის დროს მოუნახულებია იერუსალიმის პატრიარქი, რომელსაც საჩუქრები გადასცა და მისგან გამოითხოვა ადგილი ეკლესიის ასაშენებლად ქართველი მომლოცველებისთვის.

იერუსალიმის პატრიარქს დაუკმაყოფილებია ვახტანგ მეფის სურვილი და გადაუცია ადგილი იერუსალიმის ქართველთა ჯვრის მონასტრის ასაშენებლად. აქედან გამომდინარე, ვახტანგ გორგასალი თავისი პოლიტიკური წონისა და მონდომების შედეგად ჯერ იერუსალიმში, ხოლო შემდეგ საქართველოში აარსებს მონასტრებს, რაც ძალიან ლოგიკურია.

ვახტანგ მეფის იერუსალიმში ყოფნის დროს არ არის გამორიცხული, რომ იქ უკვე იმყოფებოდნენ ქართველი მონაზვნები (ზოგიერთი მკვლევარი ვახტანგის იერუსალიმში ჩასვლას საეჭვოდ მიიჩნევს)"

/ლევან ტყეშელაშვილი, "ქართველი ბერ-მონაზვნები და სამონასტრო ცხოვრება", გვ.17/